عزادار واقعی و آفت های عزاداری
عزاداران حسینی مانند اهل ایمان در درجات و مراتب متفاوت و مختلف قرار دارند. البته تمامی مراتب عزاداری دارای اجر و ثواب الهی است و هر مرتبه خیر و ثواب خودش را دارد.
یکی از مراتب عزاداری که بیشتر شیعیان حضرت، مشمول آن می باشند، بدینگونه است که عزادار تنفر و اعتراض خود را نسبت به عاملین مصیبت و جنایت کاران در حق امام حسین (ع) و یارانش به طور کلی همه اهل بیت علیهم السلام اظهار می¬کند و بر آنها لعن و نفرین نثار می کند. در این مرحله عزادار شناخت و معرفت مناسب تری به وجود مقدس سید الشهداء (ع) پیدا می¬کند.
همچنین به دلیل شدت انس و محبت به آن حضرت، عواطف و احساسات عزادار رقیق¬تر و بیشتر می¬گردد و عزاداری به نیت ثواب و عرض ارادت و برآورده شدن حاجات، صورت می¬گیرد. عنصر اصلی در این مرحله از عزاداری، عنصر عواطف و احساسات است. بررسی آثار هنری، نوحه¬ها و اشعار عاشورایی به خوبی نشان از غلبه سطح عواطف و احساسات بر سایر سطوح در این مرحله است.
اما حذف و نادیده گرفته شدن عنصر معرفت از عزاداری¬ها و قرار داده شدن مسائل عاطفی و احساسی و توجه به ظواهر و عدم عنایت به فلسفه و حکمت عزاداری¬ها و تبدیل شدن گریه و سوگواری از یک وسیله خوب و کارآمد به یک هدف اصلی باعث از بین رفتن کارکرد اصلی عزاداری می¬گردد و عزاداری تبدیل به یک سنت و عادت تکراری می¬شود.
هر عملی شرعی که به صورت عادت درآید و از کارکرد اصلی آن غفلت شود برای فرد و اجتماع خطرناک است. حضرت علی (ع) می¬فرمایند: لکل شئ آفه / برای هر چیز آفتی است: لذا برای آنکه عمل شرعی ما دچار سنت گرایی و عادت ورزی نشود باید لوازم و شرایط مخصوص به آن عمل شرعی را دانست و به کار برد. خداوند متعال بعنوان خالق هستی و معصومین علیهم السلام می توانند لوازم و شرایط خاص هر عمل را مشخص نمایند.
از طرفی لوازم و شرایط هر عمل باید به گونه ای باشد تا امکان دفع آفت قبل و حین عمل ممکن گردد. تنها انجام یک عمل خوب کافی نیست بلکه مهمتر از آن اثر خوب و سازنده¬ای است که باید پایدار و ثابت باشد. یعنی مهم این است که ما بتوانیم آثار عمل خوب را در خودمان حفظ و ثابت نگهداریم و اجازه ندهیم بر اثر آفت زدگی عمل خوب به ضد خودش تبدیل گردد. البته موضوع آفت شناسی بسیار گسترده می¬باشد که ما در این مجال تنها به بخش کوچکی از آن اشاره می¬کنیم.
آفت¬های عزاداری:
عزاداری مانند سایر واجبات و مستحبات دارای آفت¬هایی است که اگر در آن نفوذ کند، نه تنها به آثار مثبت و سازنده عزاداری نمی¬رسیم، بلکه به نتایجی خلاف آنچه در عزاداری دنبال می¬کنیم دست خواهیم یافت و دچار آثار مخرب و خطرناک خواهیم شد و یا حداقل به همه آنچه معصومین (علیهم السلام) در امر به عزاداری برای فرد و جامعه در نظر داشتند نخواهیم رسید و عزاداری ما از کیفیت و سازندگی خوبی بر خوردار نخواهد شد.
اصلی ترین و بزرگترین آفت این است که ما بدون شناخت کامل و دقیق آن مقررات و آداب، شروع به انجام عمل و ادامه آن برای مدت طولانی کنیم.
عزاداری و سایر واجبات و مستحبات هیچکدام هدف نیستند بلکه همه آنها وسیله¬ای برای رشد و ترقی انسان می باشند. امام صادق (ع) می¬فرمایند:
لا یقبل ا… عملاً الا بمعرفة / خداوند هیچ عملی را جز با شناخت نپذیرد.
عوامل اجرایی عزاداری:
عوامل اجرایی عزاداری باید به ابعاد و شرایط خاص آن آگاهی و معرفت داشته باشند. در غیر اینصورت عزاداری به یک امر ضعیف و کم اثر تبدیل می گردد.
از دیگر آفتها تبدیل شدن عمل خوب به یک عادت است. اگر مجریان عزاداری فلسفه قیام عاشورا و معرفت نسبت به عزاداری حضرت سید الشهداء را خوب ندانند باعث می شود عزاداری بدون توجه و رعایت لوازم و باید ها و نباید های آن انجام شود و صرفاً به یک رسم، عادت و سنت کم محتوا یا بی محتوا یا خدای نکرده یک عادت خطرناک و مضر تبدیل شود.
بطوریکه عزاداری به تنهایی در مقابل سایر اعمال مانند نماز، یک عمل مستقل می شودو اگر به نماز و سایر واجبات صدمه وارد شود، هیچ اشکالی ندارد. در این حالت عزاداری یک هدف به حساب می آید گرچه با انواع تحریفها، گناهان و دروغ ها باشد. البته نباید تصور کرد که چون عزاداری ممکن است دچار آفت گردد یا ما آن آفت را ندانیم باید تعطیل یا ترک شود . این یک برداشت شیطانی و یک خطر غیر قابل جبران است. البته تا وقتی عملی انجام نشود امکان درک آفتهای آن ممکن نیست و رفع آفات هم در حین عمل و به مرور زمان صورت می گیرد . جامعه ما به عزاداری با مراتب مختلف از جمله عزاداری کودکان و خردسالان و حتی اقلیت های مذهبی و تا عزاداری اهل معرفت و شناخت احتیاج دارد.
آفت¬های تحریف و بدعت:
از دیگر آفات عزاداری موضوع تحریف ها و بدعت های خطرناکی است که با فلسفه عزاداری و روح حماسه حسینی در تضاد می باشد.
خواندن نوحه¬ها و اشعار کفرآمیز، بیان ماجراهای جعلی یا تحریف شده، نوحه¬ها و اشعار ضعیف، موهن و منافی با شخصیت حضرت امام حسین(ع) و نیز انجام حرکات سبک، موجب ضد تبلیغ علیه
شیعیان و سوء استفاده دشمنان اسلام می¬شود. علاوه بر اعمال مذکور می¬توان به حمل علامت¬ها و صلیب¬های آهنی سنگین، قمه زنی و فخر فروشی نسبت به آنها اشاره کرد.
نتیجه:
آنچه می¬توان بعنوان نتیجه کلی از مطالب مذکور بدست آورد این است که عمده دلیل ورود مسائل و موضوعات موهن و تحریف و بدعت و اعمال خلاف واقع در عزاداری امام حسین (ع) توجه صرف عزاداران و توقف ریشه عزاداری در سطح احساسات و متکی شدن به گریه و عواطف است. بطوریکه در عزاداری¬ها گریه کردن و گریاندن و نه چیز دیگری نقش اساسی و اصلی و هدف عزاداری می-شود. این مسئله باعث دروغ پردازی و اختراع حرکات و اشعار ناپسند و غیر منطقی با حقیقت قیام امام حسین(ع) می¬گردد.
اگر گریه به عنوان یک ابزار مناسب و پرفایده بعنوان هدف در عزاداری¬ها قرار گیرد، زمینه انحراف از عزاداری واقعی از همین جا فراهم می¬گردد. در این صورت دیگر برای عزاداران اهمیت ندارند که بدانند چرا اسلام و ائمه (ع) به برگزاری این مراسم¬ها توصیه کرده¬اند و علت و فلسفه قیام عاشورا چه بوده است. در این ارتباط حضرت آیه ا… مطهری چنین می¬گوید:
گریستن بر امام حسین (ع) کار خوبی است و باید گریست . به چه وسیله بگریانیم، به هر وسیله که شد؟ هدف که مقدس است وسیله هر چه شد ، شد؟ اگر تعزیه در آوریم یک تعزیه اهانت آور. همین قدر که اشک جاری شد اشکال ندارد! شیپور بزنیم، طبل بزنیم، معصیت کاری بکنیم. به بدن مرد لباس زن بپوشانیم، عروسی قاسم درست کنیم، جعل کنیم. تحریف کنیم و… در نتیجه افرادی دست به جعل و تحریف زدند که انسان تعجب می کند. این مجالس عزاداری که گریاندن و گریه کردن هدف باشد و فقط بعد عاطفی عاشورا مد نظر قرار گیرد و به معرفت و فلسفه آن قیام توجه نشود
هیچ خطری برای دشمن ندارد. چه بسا دشمن هم برای برگزاری چنین مراسمی تلاش و کوشش کند. در این شرایط وظیفه مردم عزادار آن است که فلسفه قیام عاشورا را بفهمند و با معرفت احساسات و عواطف خود را نمایان سازند .
امام حسین (ع) به خاطر نماز که ستون دین است جنگ را متوقف کرد و به نماز اول وقت پرداخت . اما در بسیاری از هیئت ها حاضر نیستند برای نماز عزاداری را تعطیل کنند. هدف از قیام امام حسین (ع) امر به معروف و نهی از منکر، احیای دین و عمل به حق و نهی از منکرات که امید است خطبا، مداحان و مسؤولین اجرایی هیئت های عزاداری به این امر مهم پرداخته و تشریح نمایند که گریه و اطعام دادن، سینه زنی، عزاداری، سیاه پوشی، که با شناخت و معرفت باشد وسیله خوبی است که می تواند انسان را به هدف و مقصودش که قرب الهی است رهنمون سازد.
علی شاهینی
رئیس دانشگاه پیام نور مرکز شاهرود
منابع و مآخذ:
حماسه حسینی - شهید مطهری
حماسه عرفان - آیه ا… جوادی آملی
غررالحکم – آمدی
کشف الغمه – اربلی
همره نور – هدایت ا… طالقانی
عزاداری حقیقی – محمد شجاعی
هنوز دیدگاهی برای این نوشته بیان نشده است.